Assertief Worden: Gouden Tips!

Dit gastartikel is geschreven door Donna, schrijfster bij het online lifestyle magazine 20something.nl.

Niet iedereen is assertief

“Mag ik iets vragen? Zou u misschien uw koptelefoon wat zachter kunnen zetten? Ik kan hier namelijk letterlijk meegenieten.”

“Nee, ik moet u bekennen dat het eten me niet zo gesmaakt heeft. De biefstuk was te taai en de saus al koud.”

Je herkent je waarschijnlijk wel in de bovenstaande situaties. Situaties waarin je met open mond kijkt naar hoe iemand uiterst assertief reageert in een situatie waarbij jij waarschijnlijk gewoon je mond had gehouden en de binnenkant van je wang kapot had gekauwd.

Assertiviteit is een kwaliteit die lang niet iedereen bezit. Sterker nog, de meesten van ons hebben er oprecht moeite mee.

Geplaagd door had-ik-nou-maar gedachten

Zodra we voor een probleem komen te staan, ‘overkomt’ ons dat als het ware. Het gebeurt onverwachts, bijvoorbeeld: iemand komt plotseling heel onaardig uit de hoek. Nog voordat je de kans hebt om uberhaupt na te denken over wat er zojuist gebeurde, lijkt het moment alweer voorbij te zijn. Je blijft er nog een poos over malen, maar uiteindelijk besluit je het maar ‘te laten’.

Je vergoeilijkt iemands gedrag; diegene zal het zo wel niet bedoeld hebben. En daarmee is de kous af; je wilt tenslotte ook geen zeikerd zijn.

Dit gedrag leidt bij menigeen tot het bekende fenomeen: de had-ik-nou-maar gedachten. Had ik nou maar gevraagd waar die opmerking op sloeg. Had ik nou maar gezegd dat ik zo niet toegesproken wil worden. Enfin, daadwerkelijk iedereen kan nog wel een situatie uit het verleden voor zich halen, waarbij je je achteraf in je bed lag te verbijten, omdat je het anders aan had moeten pakken.

De eigenschappen van assertieve mensen

Hoe doen die ‘mondige’ types dat toch? Altijd maar voor zichzelf op kunnen komen, wat hen ook overkomt? Vol bewondering kan ik altijd naar die mensen kijken, werkelijk mijn hoofd brekend over hoe zij toch aan dat hoge lefgehalte komen.

En, ik moet bekennen dat ik zelf inmiddels ook al een stuk assertiever ben geworden dan ik ooit dacht te kunnen zijn. Ik heb dat geleerd door puur de al assertieve types te bestuderen. Wat doen zij anders dan ik? Wat levert het ze op? Wat kan er de keerzijde van zijn?

En dat heeft mij gebracht tot de volgende conclusies.

• Assertiviteit is iets wat je jezelf kunt aanleren.
• Het gaat er in eerste instantie om dat je zelfwaardering hoog is. Dat wil in dit geval zeggen dat je jouw gevoelens niet ondergeschikt maakt aan anderen, maar ze even zwaar laat meetellen.

Zorgen dat je goed behandeld wordt

Vanuit het idee dat je jezelf mag laten gelden (omdat je niet minder, maar ook niet meer bent dan een ander), moet je het jezelf gunnen dat er zorg voor je gedragen wordt. Door niemand minder dan jezelf. En dit klinkt wellicht een beetje wollig, maar wat ik eigenlijk bedoel met ‘zorgen voor jezelf’, is dat je ervoor waakt dat je niet te maken krijgt met gevoelens van afwijzing, vernedering, overtrokken woede, diepe onzekerheid of andere hevige emoties die je gemakkelijk in de hand had kunnen houden.

Als jij het gevoel hebt dat je op eieren loopt, draag je er zorg voor dat je weer op een gewone ondergrond komt. Puur en alleen, omdat dat prettiger voor je is.

Dus vanuit het idee dat jij jezelf wilt laten gelden én vanuit het principe van zorg dragen voor jezelf, ga je na wat je voelt als je iets overkomt. We houden het voorbeeld aan van degene die je plotseling afkraakt. Wat gaat er door jou heen? Boosheid? Verbazing? Misschien zelfs verdriet? En benoem dat.

Benoemen waar je problemen mee hebt

Ja, dat klinkt natuurlijk makkelijker dan het is. Want hoe benoem je zoiets? Hoe kom je op een goede manier voor jezelf op, zonder de ander gelijk over te laten gaan op de aanval? Het is eenvoudiger dan je denkt. Verzamel lef (dat ten eerste), benoem je gevoel en maak er een confronterende vraag van. In dit geval houdt dat in dat je het volgende bij de ander neerlegt:

“Joh, die opmerking verbaast me eigenlijk heel erg. Waarom zeg je zoiets?” Zo! Je hebt ‘m. Je maakt iemand bewust van zijn gedrag én je komt voor jezelf op. Je verwacht daarbij ook nog eens een antwoord van de ander en diegene kan eigenlijk niet anders dan hier zelf van overrompeld zijn. Missie geslaagd.

Indien het moment al “voorbij” is, creëer het dan opnieuw. Je mag best even nadenken en voorbereiden, als je maar weet dat je er ten alle tijden op terug mag komen wanneer jij dat nodig acht.

Stel jezelf consequent assertief op

In sommige gevallen heb je echter te maken met mensen die niet voor reden vatbaar zijn. Mensen die, hoe vaak je ook probeert iets op een normale manier te bespreken, het toch steeds presteren om jou in een hoek te drijven.

Voortdurend het gevoel hebben dat je assertief moet optreden, is verschrikkelijk. Niet alleen omdat het ontzettend vermoeiend is, maar ook omdat er dus gewoon duidelijk voortdurend een hele onprettige, gespannen sfeer hangt. In dit geval heb je drie keuzes:

1. De situatie gewoon maar over je heen laten komen, in een slachtofferrol kruipen en vooral heel vriendelijk glimlachen naar diegene met de hoop in een goed boekje te komen.
2. Maken dat je wegkomt en nooit meer omkijken.
3. Duidelijk zijn, danwel “consequent assertief”.

Consequent assertief? Ja, iemand gewoon eens goed aanspreken op zijn gedrag, wat dat met jou doet, wat je wél verwacht van diegene en eventueel zelfs wat er tegenover staat als diegene dat niet respecteert (in extreme gevallen).

Bijvoorbeeld tegen die arrogante, overkritische klasgenoot, waar je ondanks alles toch mee moet samenwerken:

“Het valt me de laatste tijd echt op dat je me voortdurend bekritiseert op mijn werk. Ik vind het erg moeilijk om daarmee om te gaan, omdat ik mijn best doe om alles zo goed mogelijk te doen en jouw kritiek me het gevoel geeft dat ik niets goed kán doen. Dat komt vooral door hoe je het brengt, op een hele ongenuanceerde, harde manier. Ik word daar boos van; ik vind niet dat mijn werk zo hoeft te worden afgekraakt! Daarom mijn verzoek: als je punten hebt van kritiek, breng dit dan op een andere manier en benoem daarbij ook wat je wel goed vindt. Dan kan ik er tenminste iets mee.”

Eventuele extreme aanvulling: “Ik merk aan je reactie dat je niet openstaat voor wat ik je probeer duidelijk te maken. Ik denk daarom dat het belangrijk is dat we er een docent bij betrekken,” (of welke optie dan ook), “want zo komen we er niet uit.”

Blijven werken aan je assertiviteit

Bovenstaande is natuurlijk heel erg utopisch geschetst. In een gesprek verloopt het nooit zo vloeiend en je kunt de reactie van de ander daarbij ook niet inschatten. Toch denk ik wel dat de boodschap overkomt: of en hoe je iets brengt, geeft je een krachtig gevoel.

Door op te komen voor jezelf en hier gewoon regelmatig mee te oefenen, vergroot je je assertiviteit. En daar heb je recht op, puur omdat een ander jou niet op een schofterige manier hoeft te behandelen. Door assertief op te treden, leert je omgeving dat snel genoeg af. Het respect voor jou van anderen groeit. Om nog maar niet te spreken over hoe je jezelf gaat waarderen.

Voor jou nooit meer een taaie biefstuk met afgekoelde saus!

Meer tips om assertiever te worden?

Het onderstaande boek leert je hoe je stap voor stap assertiever kunt worden! Je leert hoe je balans in jezelf vindt, van waaruit je mensen met meer zelfvertrouwen kunt benaderen.

Liever assertiever
Irene Becker